donderdag 7 augustus 2008

Vrijheid

Vrijheid, een verworvenheid, tevens verankerd in de grondwet, die in de laatste vijf jaar voor velen niet meer zo vanzelfsprekend is. Ruim een jaar geleden durfde veertig procent van de mensen niet meer voor hun mening uit te komen en daarbij ging het vooral om uitspraken over de islam en de integratie van allochtonen. Maar waardoor wordt die angst eigenlijk gevoed?
Het antwoord op die vraag is niet zo heel ver te zoeken, denk ik. We kennen allemaal wel die stoere uitlatingen op verjaardagen en feestjes waarin we afgeven op dé allochtonen, op dé uitkeringstrekkers, op dé islam. En dan wordt er, zacht fluisterend, in één adem toegevoegd: “Je mag het eigenlijk niet zeggen, maar toch…”
En dan moet je eens zien hoe klein we worden, als er plotseling iemand van deze minderheidsgroepen naast ons staat, en zich mengt in de discussie. Wordt het dan tóch een gewetenskwestie? Moeten we dan toch onze toon matigen en nuances gaan aanbrengen?
Toen Theo van Gogh met het woord “geitenneukers” aangaf wat hij dacht, en er een hele bevolkingsgroep belachelijk mee maakte, had hij géén zuiver geweten. Zelfs Pim Fortuyn, een man die het in zich had om Nederland compleet te kunnen hervormen, was in zijn aanloop naar het presidentschap wel eens ongenuanceerd in zijn uitlatingen over de islam.
Geert Wilders voelde zich destijds geïntimideerd door de nationaal coördinator terroristenbestrijding, Joustra. Intimidatie maakt gebruik van iemands onzuivere geweten, onzekerheid en angsten. Had Wilders misschien réden om zich geïntimideerd te voelen? Is zijn film Fitna het logisch product van zijn eigen angsten en onzuiver geweten? De letterlijke betekenis van het woord intimidatie komt uit het Franse timide wat verlegenheid betekent. Precies hetzelfde gebeurt er dus met die veertig procent die niet durft uitkomen voor hun mening, en zich niet vrij voelt in eigen land. Er is dus, zowel bij bestuurders als bij burgers, blijkbaar iets grondig verkeerd in het denken en reageren aan de rechterkant van de samenleving. Maar we zijn toch een democratie en we mogen toch onze levensovertuiging uitdragen in de politiek of er voor kiezen? Natuurlijk, maar dan met een uitgesproken zuivere benadering naar de samenleving en in de omgang met elkáár. Niet alleen in woorden maar in de eerste plaats in ons eigen gedachtepatroon, daarbij ieder ander persoon in zijn waarde te laten. En als we dat menswaardig doen, dan zijn we gelijk van die angst verlost om onze mening uit te dragen. Dan komt het begrip vrijheid, voor al die degenen die zich juist beperkt voelen daarin, een stuk dichterbij. Ik heb nog steeds geen enkele politicus, woordvoerder, columnist, opiniemaker of journalist horen zeggen dat je ook gewoon keuzes kunt maken zónder iemand van een andere cultuur, sekse, of levensovertuiging te discrimineren of te kwetsen. Een voorbeeld. Als ik op Terschelling een strandtent wil gaan runnen met een Hollandse uitstraling, en ik mag kiezen tussen twee sollicitanten voor het beheer van die tent, een zwarte Keniaan op gympen, en een oud-matroos uit Enkhuizen met de sporen van de zeewind nog in zijn geruwd gezicht, dan kies ik voor de matroos. In dit geval laat ik mijn keus dus in belangrijke mate bepalen door het uiterlijk van de sollicitant. Discriminatie op grond van huidskleur, zullen de wereldverbeteraars roepen. Welnee, het is gewoon een simpele keus omdat ik vind dat nummer twee nu eenmaal beter past in mijn strandtent. Het feit dat ik niet kies voor de Keniaan komt geenszins voort uit een veroordeling of discriminatie, en mijn geweten is zo zuiver als glas. Hetzelfde geldt voor de uitspraak: “Nederland is vol”. Als je dit beweert, wil dat nog niet zeggen dat je een hekel hebt aan allochtonen. Ik ben gek op macaroni, maar als ik drie borden heb gehad dan zit ik ook vol, en dat wil dan toch niet zeggen dat ik geen macaroni meer lust? Maar als je keuzes maakt met de verkeerde motivatie of iemand generaliserend afwijst zie je die ander niet meer als gelijkwáárdig en wordt je een gevangene van je eigen gedachten. En dat is precies waarom veertig procent bang is om uit te komen voor hun mening.
Vrijheid begint bij jezelf. Ik heb zelfs mensen ontmoet die precies hetzelfde zeggen, ook al hebben ze de oorlog meegemaakt. Vrijheid is niet te koop, te regelen of te handhaven, noch in de politiek, noch in de bestuurseenheden van de private sector, noch in het electoraat. Vrijheid begint bij ons zélf met het kiezen vanuit een zuiver geweten.

Geen opmerkingen: